Chatbox
    You don't have permission to chat.
    Load More

Forums

  1. Thông Báo

    1. 1
      post
  2. Tin Tức

    1. Tin Việt Nam   (348 visits to this link)

    2. Bình Luận Thời Sự   (1,071 visits to this link)

    3. Tin Khoa Học - Vi Tính   (156 visits to this link)

    4. Tin Kinh Tế   (186 visits to this link)

    5. Biển Đông   (278 visits to this link)

    6. Thể Thao   (164 visits to this link)

    7. Thế Giới Động Vật   (142 visits to this link)

  3. Âm Nhạc

    1. Thông Tin Âm Nhạc   (178 visits to this link)

    2. 7
      posts
    3. 7
      posts
    4. 10
      posts
  4. Vườn Thơ

      • No posts here yet
    1. 1
      post
      • No posts here yet
  5. Đời Sống Xã Hội & Tâm Linh

    1. 25
      posts
    2. 18
      posts
    3. 3
      posts
  6. Văn Hóa & Nghệ Thuật

    1. 13
      posts
    2. 7
      posts
    3. 11
      posts
    4. 7
      posts
  7. Giải Trí

    1. 2
      posts
  8. Lưu Trử - Storage

    1. 2
      posts
  • Images

  • Latest Videos

  • Video Statistics

    • Videos
      156
    • Submitters
      1
    • Views
      31,110

  • Posts

    • Albany WA Aus
      This is the second time I got hit by the far left of the Air connection key fail to hook to the trailer.
    • Albany WA Aus
      2 nd trip to Albany.   IMG_0503.MOV
    • Mạnh Kim - Đôi nét về nhạc sĩ Tuấn Khanh
      Nhạc sĩ Tuấn Khanh Có nhiều nhà báo đã được trao giải trong dịp này và nhiều tờ báo cũng tôn vinh một số cây bút trong hệ thống báo chí nhà nước. Nhiều tờ báo, như thường lệ, lại viết về “sức mạnh báo chí” và “báo chí nhân dân”. Tuy nhiên, chẳng tờ báo nào dám đụng đến truyền thông xã hội, một đề tài “rất nhân dân”; cũng như tác động thật sự của truyền thông xã hội lên cộng đồng lẫn hệ thống báo chí thuộc quản lý nhà nước. Viết về chân dung những nhà báo tự do càng không dám. Dĩ nhiên báo chí nhà nước chỉ được khen phóng viên nhà nước. Một số cây bút tự do, trong thực tế, luôn xứng đáng được trân trọng, xét về ảnh hưởng và tác động xã hội. Tôi muốn nói đến một người: Tuấn Khanh.   Tuấn Khanh không hẳn là nhà báo. Một cách chính xác, anh là nghệ-sĩ-viết. Khanh viết đẹp. Văn của Khanh rất “người” và rất Việt Nam. Khanh không viết chữ. Khanh viết bằng cảm xúc, nhiều khi hơi đậm, nhưng không cây bút nào viết “ra nước mắt” và thẩm thấu ruột gan bằng anh. Một số bài của Khanh, tôi có cảm giác, anh thấu thị nó bằng cái nhìn khác thường. Anh đặt nó ở một góc mà chỉ anh mới thấy và miêu tả được. Cách sắp xếp cấu trúc trong tư duy của Khanh rất đặc biệt. Trong một bài, Khanh có thể xâu chuỗi và móc nối nhiều sự kiện lại thành một mạch liền lạc với kỹ năng dệt chữ mượt mà trôi chảy đến mức sửng sốt và đưa đến một kết luận có thể gây bàng hoàng.   Văn của Khanh thể hiện tính cách của Khanh. Anh nhạy cảm với diễn biến xã hội. Khanh dễ dàng trầm uất và “trốn” vào một góc để một mình tự dằn vặt. Tuy nhiên, anh không bao giờ chạy trốn cuộc đời. Anh cũng là con người của tự do. Khái niệm tự do rất lớn và bao trùm trong Khanh. Từ rất lâu, Khanh đã là một nhà báo của tự do ngay khi anh còn làm trong hệ thống báo chí nhà nước. Tôi còn nhớ, lúc ấy, khoảng giữa thập niên 1990, Khanh đã “gây sốc” với bài báo “Nghĩ về dòng âm nhạc hôm nay” đăng trên Tuổi Trẻ Chủ Nhật. Bài báo viết về sự cần thiết phải thay đổi tư duy sáng tác để phù hợp với thế hệ trẻ hiện đại. Ngay lập tức, Hội âm nhạc TP lẫn Hội âm nhạc trung ương vây vào “đánh” Khanh tơi tả. Họ nói Khanh khước từ và phủi bỏ cống hiến của dòng “nhạc cách mạng”. Họ nói anh “phản động”. Họ nói anh là “phần tử xấu”. Tuấn Khanh trở thành “sự kiện” ở thời điểm đó, với bài báo đó. Khanh, dĩ nhiên, bị đẩy khỏi Tuổi Trẻ. Khanh bắt đầu “đi bụi”. Anh đi vào xã hội. Anh đến tận cùng lớp đáy nơi người nghèo lam lũ và nhặt nhạnh từng xu qua ngày. Rồi Khanh sáng tác. Một lần nữa, như có thể “hiểu” được, một số ca khúc của anh cũng bị làm khó và thậm chí bị cấm.   Có lúc Khanh bỏ hết. Học đến năm thứ ba ngành quan hệ ngoại giao Đại học Luật, Khanh bỏ. Học đến năm thứ ba khoa Anh Đại học Tổng Hợp, Khanh cũng bỏ. Anh bỏ vì người ta không muốn anh học. Thậm chí với trường nhạc, Khanh cũng suýt bỏ vì bị trù dập bởi cái mác “thành phần phản động”, nếu không nhờ một số người thầy đứng ra bênh vực. Có một thứ Khanh không thể bỏ: viết. Anh không muốn là trí thức trùm chăn. Anh viết, về đời, về những gì anh thấy chứ không phải được áp đặt để thấy, về những gì rất gần với lương tri, bằng cảm xúc của một tâm hồn Việt Nam tinh tuyền.    Mạnh Kim   (FB Mạnh Kim) 
    • Cá chết ở miền Trung & Thơ từ những cây viết không chuyên
      Mặc Lâm, biên tập viên RFA
      2016-04-30 In trang này Chia sẻ Ý kiến của Bạn Email vhnt043016.mp3
        Người dân thu gom ốc biển chết ở Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh hôm 27/4/2016. AFP       Chỉ trong vòng một tuần lễ sau vụ cá chết trắng ở 4 tỉnh miền Trung, trên hệ thống mạng xã hội xuất hiện hàng chục bài thơ của những cây bút không chuyên viết những dòng tự sự về tình trạng hoi hóp này và liên tưởng đến những cái chết trắng khác đang dần dần trở thành hiện thực. “Đất nước mình ngộ quá phải không anh?” Từ Hà Tĩnh, nơi có Vũng Áng và Formosa khi mọi con mắt đổ dồn vào nó với những bức xúc không cần che dấu đã xuất hiện bài thơ của một cô giáo trường chuyên. Bài thơ ngay lập tức được tải rộng khắp trên mạng xã hội, bài thơ được share hàng ngàn lần và người chơi Facebook gần như đi đâu cũng gặp bài thơ này. Bài thơ hay mặc dù nó rất bình thường, nó nói ra những điều mà mọi người đều thấy. Nó nhắc tới nỗi ngây thơ đến dại dột của người dân khi bị chèn ép, ngược đãi thậm chí lừa dối nhưng vẫn bình chân như vại và cảm thấy đấy không phải là việc của mình. Sự ngây thơ ấy được tác giả bài thơ là cô giáo Trần Thị Lam nén lại trong hình ảnh của một em bé bốn ngàn tuổi rồi mà vẫn thích bú mớm không chịu đứng dậy trên đôi chân của mình. Em bé Việt Nam khập khểnh và bệnh tật trên khắp cơ thể. Hình ảnh cá chết đầy mặt biển là một tiếng chuông gọi hồn cuối cùng cho những chiếc thuyền nhớ biển khơi và người ngư dân nhớ sóng. Cô giáo Lam không khóc mà nước mắt lưng tròng. Cô viết những dòng chữ mang nỗi ngậm ngùi cay đắng của tất cả chúng ta, những người nói tiếng Việt trên khắp thế giới. Người trong nước bất lực, người bên ngoài lại càng bất lực hơn. Bài thơ của cô diễn tả sự bất lực ấy bằng một câu cũng bất lực không kém: “Đất nước mình ngộ quá phải không anh?” Đất nước mình ngộ quá phải không anh
      Bốn ngàn tuổi mà dân không chịu lớn
      Bốn ngàn tuổi mà vẫn còn bú mớm
      Trước những bất công vẫn không biết kêu đòi... Đất nước mình lạ quá phải không anh
      Những chiếc bánh chưng vô cùng kì vĩ
      Những dự án và tượng đài nghìn tỉ
      Sinh mạng con người chỉ như cái móng tay... Đất nước mình buồn quá phải không anh
      Biển bạc, rừng xanh, cánh đồng lúa biếc
      Rừng đã hết và biển thì đang chết
      Những con thuyền nằm nhớ sóng khơi xa... Đất nước mình thương quá phải không anh
      Mỗi đứa trẻ sinh ra đã gánh nợ nần ông cha để lại
      Di sản cho mai sau có gì để cháu con ta trang trải
      Đứng trước năm châu mà không phải cúi đầu... Đất nước mình rồi sẽ về đâu anh
      Anh không biết em làm sao biết được
      Câu hỏi gửi trời xanh, gửi người sau, người trước
      Ai trả lời dùm đất nước sẽ về đâu... Câu hỏi “Đất nước mình rồi sẽ về đâu” được một cây bút nghiệp dư từ Oregon trả lời vài giờ sau khi bài thơ được cô giáo Lam post trên Facebook của mình. Bài thơ mang tên: “Anh trả lời liền…” Anh trả lời liền. . . Anh trả lời liền đất nước sẽ về sau Khi thế giới đã về từ lâu lắm Bởi cả nước được đảng bồng, đảng ẳm Nên nhân dân hạnh phúc quá còn gì?   Đất nước mình vì thế chẳng chịu đi Bởi đôi chân đã trở thành đất sét Tiến sĩ giấy ngồi nhìn nhau lấm lét Sợ đảng không tin nên phải viết điều thừa   Đất nước mình biển vẫn bạc như xưa Chỉ có điều là bạc mầu cá chết Rừng còn đó không bao giờ cháy hết Dù đảng ta vẫn nhiệt liệt phá rừng   Em đừng hỏi chiếc bánh chưng to thế Để làm gì khi dân chúng đói meo Nhưng em ơi đấy chỉ là bánh vẽ Thì dẫu to hay bé có hết nghèo?   Em đừng buồn khi dân không chịu lớn Bởi lớn lên dân sẽ bị đảng “đì” Dân khôn lắm họ núp sau bóng đảng Giả ngu si cho đảng khỏi tự ti   Đảng yêu dân nên làm điều sai quấy Cũng chẳng qua sợ dân chọn sai đường Dân cõng nợ là yêu thương cõng đảng Xét cho cùng thì cũng chỉ trơ xương   Đất nước mình tuy có ngộ đấy em Nhưng nghĩ lại không có gì khó hiểu Dân vẫn thấy nồi cơm to hơn văn miếu Thì em ơi mấy ngàn năm nữa vẫn bị đảng lừa… Bài thơ chấm dứt bằng câu khẳng định: sự lừa dối của đảng vẫn thế nếu dân mình cứ xem nồi cơm hơn mọi thứ khác, trong đó có văn hóa, lịch sử, chính trị cũng như ý niệm về tự do dân chủ. Ý nghĩa của bài thơ lồng chéo đan nhau làm thành chiếc võng chắc chắn cho người đọc nó nằm lên tha hồ suy gẫm. Cũng viết về đảng khi trả lời cho cô giáo Lam, một tác giả không nêu tên khẳng định đảng là ánh sáng soi đường, soi cả đường đi lối về của dân chúng. Soi như con cò cần mẫn soi mồi cho đàn cò con đang lóp ngóp chờ cò mẹ ở nhà. Có điều là giống với nhiều tác giả khác, bài thơ kết lại với sự hối hận âm ỉ và tiếng than cháy bỏng của người viết về những câu hỏi đáng ra mọi người đều phải trằn trọc với những cách trả lời khác nhau. Bài thơ mà cô giáo Lam đưa ra, lại nhận được từ những tác giả khác với những câu trả lời mà chính cô cũng không ngờ tới. Đảng ta ánh sáng soi đường. Đất nước mình chẳng có ngộ đâu em Năm ngàn năm dân cũng không cần lớn Bởi ngày ngày đảng chăm lo bú mớm Dân đói dài, đảng nhà nước phải “no”   Đất nước mình chẳng có lạ đâu em Nồi lẩu, bánh chưng…hay tượng đài nghìn tỷ Từ biển rộng, sông dài và non sông hùng vĩ Cả 90 triệu con người là của “đảng” mà em   Đất nước mình vui quá chứ em Biển giao “bạn vàng”, rừng cho Tàu thuê nốt Rừng chẳng cần, biển chết thì cứ chết Khẩu hiệu bây giờ là “còn đảng, còn ta”   Đất nước mình sao em lại phải thương Lũ trẻ kia làm mầm non của đảng Một số đứa sẽ được sang tư bản Cứ cúi đầu. . . tiếp bước đảng quang vinh   Đừng hỏi anh, đất nước sẽ về đâu? Mỗi lời em, như một đường dao cắt Lưỡi dao ấy không bằng đồng, sắt Mà thấu tận tim mình. . . Hãy hỏi “đảng” . . . Nghe em “Đất nước mình không ngộ quá đâu em” Và rồi một bài thơ khác lại xuất hiện, trả lời cho cô giáo Lam với cái tựa khá hấp dẫn: “Đất nước mình không ngộ quá đâu em”.   Cá chết ở bờ biển huyện Quảng Trạch, Quảng Bình hôm 20/4/2016.   Tác giả Baron Trịnh tỏ ra nghiêm túc khi dùng những điển tích được lịch sử hóa thành rồng thành tiên trong suốt một chặng dài của lịch sử dân tộc. Bài thơ họa lại ý chính của cô giáo Lam ở từ “ngộ”. Ngộ có thể được xem là ngộ nghĩnh hay một trạng từ chỉ sự ngạc nhiên. Không ngạc nhiên sao được khi chúng ta cùng ngồi chung con thuyền của thế kỷ 21 nhưng tâm thế thì cứ như người của thế kỷ thứ nhất khi mà con người còn tiếp cận với nhau như các siêu nhân để từ đó mọi biến động nhân quần đều đổ vấy cho lịch sử. Đất nước mình cũng thế, từ thời chúng ta còn là những chiếc trứng đã nảy sinh chuyện chia đôi cũng như huyền thoại thánh Gióng chưa bao giờ được chúng ta xem là tâm lý AQ đầy trắc ẩn. Một đất nước quá nhiều huyền thoại thì sản sinh ra những kẻ hoạt đầu là điều không nên hối tiếc than van. Baron Trịnh thẳng thắn trả lời cái mấu chốt ấy cho cô giáo Lam bằng 4 câu kết đầy sức hút: Em hỏi đất nước mình rồi sẽ về đâu? / Anh chưa biết nhưng có một điều rất tuyệt / Chưa biết về đâu nhưng cứ đi tắt đón đầu là duyệt  / Chưa biết về đâu nhưng cứ phải tiến lên đầu! Đất nước mình không ngộ quá đâu em 
      Dù bốn nghìn năm dân vẫn không chịu lớn 
      Bởi tổ tiên ta sinh ra không là con mà là trứng 
      Khi cha mẹ ly hôn nào có dám kêu đòi 

      Đất nước mình không lạ quá đâu em 
      Thánh Gióng lên ba đã ăn cơm nong cà thúng 
      Chử Đồng Tử úp nón thành cung điện nguy nga sừng sững 
      Cùng một cha, Tấm làm mắm Cám rất bình thường 

      Đất nước mình không buồn quá đâu em 
      Dù biển bạc rừng vàng giờ đây đang cạn kiệt 
      Nhưng có nồi cơm Thạch Sanh ăn mãi không bao giờ hết 
      Nàng Tô Thị chờ chồng nghìn năm lẻ có gì đâu 

      Đất nước mình có gì mà phải thương đau 
      Vì đến tiều phu cũng mơ làm hoàng đế 
      Nên chút nợ nần là chuyện nhỏ như con dế 
      Đánh thắng ba siêu cường sợ gì đám năm châu 

      Em hỏi đất nước mình rồi sẽ về đâu? 
      Anh chưa biết nhưng có một điều rất tuyệt 
      Chưa biết về đâu nhưng cứ đi tắt đón đầu là duyệt 
      Chưa biết về đâu nhưng cứ phải tiến lên đầu! Một tác giả khác, Cương Biên, viết những dòng thơ nhẹ nhàng hơn gửi cho cô gáo Lam, và tác giả biết rằng cô giáo ấy hôm nay không thể ngủ. Với tựa bài thơ: “Uất hận quá rồi nước mắt chảy vào tim” Cương Biên thay cô giáo Lam viết tiếp những trăn trở quanh mình. Những hình ảnh tan nát của quê hương chập chờn trong giấc ngủ của cô cũng như nỗi ám ảnh của hàng loạt cá tôm chết trắng bờ biển đã làm tác giả phải thảng thốt: Cô không thể soạn tiếp bài
      Bởi hồn lạc về Hà Tĩnh
      Nơi nước mắt nhân dân đang chảy dài về phía biển
      Và biển chiều ứa máu oan khiên Có lẽ đêm nay cô lại trắng đêm
      Chập chờn bãi bờ phủ đầy tôm cá chết
      Chập chờn tiếng thở dài thấu đêm đen những con thuyền cắm sào trên bến
      Chẳng dám ra khơi ngay giữa biển quê mình Có lẽ đêm nay cô lại trắng đêm
      Chập chờn lúa chết khô giữa thì con gái
      Chập chờn ruộng đồng nứt nẻ hoang bờ bãi
      Những đàn bò ăn cả bao nilon Có lẽ đên nay cô lại trắng đêm
      Bởi giật mình Đền Hùng thất thủ
      Bao nhiêu tượng đài ngổn ngang đổ vỡ
      Xoang xoảng nứt niềm tin Có lẽ đêm nay cô lại trắng đêm
      Bởi bóng ma những chợ trời hóa chất
      Cứ lượn dọc lượn ngang giữa những đàn gia súc
      Toác miệng cười trên những cánh đồng xanh Có lẽ đêm nay cô lại trắng đêm
      Mơ thấy con cháu mình biến đổi gen mang hình thù kỳ quái
      Thấy dải đất chữ S co rúm lại
      Rồi bay ra khỏi bản đồ… Đêm đã khuya rồi căm phẫn chẳng thành thơ
      Chắc nhiều người cũng như cô thêm một đêm khó ngủ
      Học trò ơi đất nước này là của ai hãy nhìn cho tỏ
      Uất hận quá rồi, nước mắt ngược vào tim… Chỉ một bài thơ ngắn lại có sức mạnh lay động hàng triệu con tim trên mạng xã hội cho chúng ta thấy được nhiều điều, đó là niềm tuyệt vọng nào cũng có giới hạn của nó. Chảy tới đâu thì nước cũng vẫn là nước, chỉ có con người là tồn tại và ngay cả tồn tại trong nỗi đau đớn bất lực nhất mà thượng đế đã ban cho. Cô giáo Lam mới đây có tin bị công an mời làm việc để yêu cầu gỡ bỏ bài thơ khỏi trang Facebook của cô. Cộng đồng mạng lại một phen bàn ra tán vào trước cách hành xử kỳ lạ này, bởi, không một thế lực nào có thể làm thay đổi dòng chảy của thơ khi nó được viết với tâm thế của sự trăn trở chứ không phải theo đơn đặt hàng như các nhà thơ lớn nhỏ đang xếp hàng chờ để được ghi tên vào Hội nhà thơ các loại…
    • Xuất hiện đề nghị Chính phủ Mỹ giúp vấn đề cá chết ở miền Trung Việt Nam
      Mới đây, trên trang web Kiến nghị của Nhà Trắng đã xuất hiện bản kiến nghị chính phủ Hoa Kỳ có những hỗ trợ người dân miền Trung trước thảm họa môi trường xảy ra.   Trang web với kiến nghị của người dân Việt Nam Hiện tượng cá chết với nguyên nhân bị nhiễm độc tại các tỉnh miền Trung hiện nay đang thu hút rất nhiều sự quan tâm của người dân cả nước. Đặc biệt hơn, mọi sự chú ý đều đang dồn về Formosa, khu công nghiệp với hoạt động xả thải liên tục ra môi trường.   Ảnh hưởng tới đời sống của người dân các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Huế… đã thấy rất rõ khi người dân không còn có thể khai thác cá, chưa kể đến việc phát triển ngành dịch vụ tại địa phương vì khách du lịch đã có những e ngại về môi trường.    Cá chết xuất hiện dọc bờ biển miền Trung Ngày hôm qua trên trang gửi Kiến nghị tới Nhà Trắng của chính phủ Hoa Kỳ đã xuất hiện một bản đề xuất : "Hỗ trợ người dẫn Việt Nam ngăn chặn thảm họa môi trường tại tỉnh Hà Tĩnh, miền Trung” tại địa chỉ này.   Nội dung bản đề xuất này nếu rõ: “Đã có hàng tấn cá, trong đó có cả những loài quý hiểm sống ở vùng nước sâu cách xa bờ biển đã chết trên bờ biển dọc các tỉnh miền Trung của Việt Nam là Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Bình và Huế.    Người dân địa phương đang nghi rằng nước thải và các hóa chất độc hại được thải từ các nhà máy thép đang gây ra ô nhiễm dẫn tới tình trạng này.   Chúng tôi đề nghị Chính phủ Liên bang giúp đỡ người dân Việt Nam bằng cách đưa ra các đánh giá về ảnh hưởng tới môi trường của nhà máy thép. Ngoài ra cũng đề nghị Tổng thống Obama đưa vấn đề này với Chính phủ Việt Nam trong chuyến thăm vào tháng 5”.   Chỉ sau 1 ngày xuất hiện, bản đề xuất đã có hơn 5.000 người ủng hộ.    Trang web Kiến nghị này hoạt động theo nguyên tắc, bất kỳ người nào cũng có thể đưa vấn đề của họ tại đây. Sau đó tiến hành kêu gọi mọi người cùng chung tay ký vào bản đề xuất. Nếu được 100.000 người đồng tình trong 30 ngày, Nhà Trắng sẽ có phản hồi chính thức về vấn đề được nêu.   (BizLIVE)
    • Cẩn trọng trước hợp tác trên biển giữa Trung Quốc và Nga
      Dù tồn tại nhiểu bất đồng từ nhưng những dấu hiệu gần đây khiến Mỹ và khu vực cần phải cẩn trọng và theo dõi những ý định của hai quốc gia này, đặc biệt là trên vấn đề Biển Đông.       Mặc dù có rất nhiều tín hiệu cho thấy quan hệ Nga-Trung đang ngày một gần gũi hơn, song những người có quan điểm bi quan cho rằng Moskva và Bắc Kinh vẫn bị cản trở và chưa thể vượt qua khỏi sự hợp tác một cách “thờ ơ”. Lịch sử rắc rối thời Chiến tranh Lạnh, sự bất đồng về văn hóa, cạnh tranh địa chính trị, sự bất cân bằng về kinh tế và nhân khẩu học và thậm chí sự coi thường theo bản năng được cho là tổng hợp vô số các lý do tại sao Trung Quốc và Nga không thể hòa hợp, chưa kể đến việc cùng nhau tham gia phối hợp chiến lược.    Tuy nhiên, cán cân quyền lực đang thay đổi nhanh chóng ở phía Tây Thái Bình Dương (chưa kể đến hơn 30 năm ổn định quan hệ song phương) gây hiểu sai về mối quan hệ này. Các vũ khí trong chiến lược chống tiếp cận/chống xâm nhập (còn gọi là A2/AD) của Trung Quốc trong thập niên hiện tại và tiếp theo là các biến thể phức tạp của máy bay đánh chặn Flanker và chiến đấu cơ mà Bắc Kinh đã mua và triển khai hàng trăm chiếc. Hiện tại, các chiến đấu cơ J-11, J-15 và J-16 của Trung Quốc đều là các bản “sao chép biến thể” của các thiết kế thành công của Nga. Trung Quốc cũng vừa ký hợp đồng mua hàng chục chiến đấu cơ Su-35 từ Moskva. Một ví dụ khác đó là các tên lửa chống hạm siêu thanh YJ-12 và YJ-18 đang được triển khai lần đầu tiên. Cả hai vũ khí này đều là các sản phẩm Trung Quốc sao chép từ các tên lửa của Nga. Đó là chưa kể đến công nghệ tàu ngầm và hệ thống phòng không. Kể từ đầu những năm 1990, các nguồn lực của Bắc Kinh đã giúp các nhà sản xuất vũ khí Nga sống sót qua các năm “thất thu”, trong khi Moskva đã giúp Trung Quốc có bước nhảy vọt ngoạn mục trong lĩnh vực vũ khí tiên tiến.    Cùng thời điểm các diễn biến nói trên mở ra các lợi ích chiến lược trong hai thập kỷ qua, một chương trình hợp tác quân sự mang tính tham vọng hơn hiện đang được triển khai. Cụ thể, cuộc tập trận hải quân chung với quy mô chưa từng có và ngày một tăng lên trong năm 2014 và 2015 cho thấy mức độ nghiêm túc của hai nước. Cuộc tập trận tháng 5/2014 trên biển Hoa Đông có sự tham gia của 14 tàu và 2 tàu ngầm. Đây là lần đầu tiên cuộc tập trận hải quân Nga-Trung bao gồm cuộc diễn tập “đối đầu” giữa tàu ngầm và các tàu trên bề mặt. Điểm nhấn khác của cuộc tập trận hải quân này là sự tập trung vào học thuyết tấn công “vượt đường chân trời” của Hải quân Nga “như là các chiến thuật hiệu quả nhất chống lại các hạm đội tàu sân bay Mỹ”.    Một năm sau đó, 9 tàu chiến đã tham gia vào cuộc tập trận hải quân chung khác giữa Nga và Trung Quốc. Điều khiến nhiều người bất ngờ đó là cuộc tập trận này diễn ra ở Biển Đen- khu vực căng thẳng quân sự kể từ khi cuộc khủng hoảng Ukraine bắt đầu hồi cuối năm 2013. Đặc biệt, bài miêu tả trên tạp chí “Shipborne Weaponry” về cuộc tập trận trên Biển Đen cho thấy cuộc tập trận này cũng bao gồm thành tố tác chiến chống ngầm (ASW), cũng như nỗ lực để phát triển hình ảnh hoạt động chung (COP) để hai hạm đội hoạt động cùng nhau.    Tuy nhiên, một cuộc tập trận hải quân chung Nga-Trung vẫn là chưa đủ, và một cuộc tập trận với quy mô lớn hơn đã diễn ra trên biển Nhật Bản trong tháng 8/2015. Cuộc diễn tập đó có sự tham gia của 23 tàu hải giám, 2 tàu ngầm, 15 máy bay cánh cố định, 8 máy bay trực thăng cũng như lực lượng không quân và hải quân, cấu thành cuộc tập trận hải quân chung lớn nhất từ trước đến nay giữa Trung Quốc và Nga. Cuộc tập trận này, diễn ra ngoài khơi Vladivostok, giải quyết nhiều mục tiêu, không chỉ bao gồm ASW mà còn các biện pháp chống mìn và tấn công đổ bộ.    Theo một bài báo khác trên tạp chí “Shipborne Weaponry”, các cuộc tập trận mô phỏng của hải quân Nga-Trung đã phát triển từ các cuộc diễn tập trao đổi thông tin đơn thuần lên chia sẻ thông tin tình báo có giới hạn và lên chuyển giao dữ liệu radar và sonar. Tác giả bài báo nhận thấy “sự hợp tác (hải quân) ngày một gần gũi hơn” và mức độ ngày càng tăng của “chủ nghĩa hiện thực chiến đấu”. Với 7 tàu hải giám tham gia tập trận, trong đó có 2 tàu tấn công đổ bộ Loại 071 mới, cam kết của Bắc Kinh đối với hoạt động chung này là không còn nghi ngờ.    Tuy nhiên, điểm mới duy nhất trong cuộc tập trận này là sự tham gia của nhiều máy bay Trung Quốc bay từ nước này sang Nga, gồm các chiến đấu cơ J-10 và J-7, và thậm chí máy bay cảnh báo sớm KJ-200 của Lực lượng Không quân Trung Quốc . Việc triển khai nền tảng vô cùng giá trị trong cuộc tập trận này thực sự truyền tải thông điệp rằng Trung Quốc và Nga đang tìm kiếm đưa quan hệ quân sự lên tầm cao mới.    Thật nực cười rằng cuối những năm 1950, khi kết thúc “kỷ nguyên vàng” của hợp tác chiến lược Trung Quốc-Liên Xô, vấn đề hợp tác hải quân, đặc biệt là việc yêu cầu máy phát tín hiệu tàu ngầm của Liên Xô được đặt ở Đông Bắc Trung Quốc, là điểm chính trong mối nghi ngờ của hai nước. Hiện nay, hợp tác hải quân dường như là một khía cạnh ngày một tích cực trong việc phát triển quan hệ giữa “gấu panda” và “gấu Bắc cực”. Tất nhiên, vẫn còn nhiều lĩnh vực hợp tác hải quân mà Moskva và Bắc Kinh chưa khảo sát. Ví dụ như tàu ngầm hạt nhân không hề được nhắc tới trong các cuộc tập trận nói trên. Tuy nhiên, việc Mỹ theo đuổi các chính sách khiến các nước lớn ở châu Á và châu Âu tiến tới liên minh quân sự dường như đang đi ngược các lợi ích quốc gia Mỹ.    Lyle J. Goldstein là phó giáo sư tại Viện Nghiên cứu biển Trung Quốc (CMSI) tại Học viện Hải chiến Mỹ, Newport, Rhode Island. Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả và được đăng trên The National Interest.   Văn Cường (gt)    (Nghiên Cứu Biển Đông)
    • “Cá hay thép”: Các xã hội đã sụp đổ từ những lựa chọn như thế nào?
      Liệu lợi nhuận kinh doanh và bảo vệ môi trường có luôn trong thế đối lập nhau? Liệu có thật là chúng phải bắt buộc phải có lựa chọn một mất một còn “Chọn cá hay chọn thép”?   Hình minh họa Bắt đầu chương 15 của cuốn ‘Sụp đổ”, Jared Diamond, một trong những trí thức vĩ đại nhất hiện nay, đã đặt ra một vấn nạn“Các ngành kinh doanh cũng lên án các nhà môi trường thường xuyên lờ đi và không quan tâm tới các thực tiễn kinh doanh, không quan tâm tới nguyện vọng của cư dân địa phương và chính phủ các nước về vấn đề việc làm và phát triển, đặt vấn đề bảo vệ chim chóc lên trên bảo vệ con người, và không khen ngợi các ngành kinh doanh….”
      Diamond, bằng trí tuệ bác học và tinh thần dấn thân, đã đi xuyên suốt qua nhiều lục địa, đã đọc hàng nghìn tài liệu về các xã hội cổ đại lẫn ngày nay, để khẳng định rằng tổn hại môi trường là nguyên nhân then chốt nhất trong tất cả các sự sụp đổ mà các nền văn minh phải hứng chịu. Quan trọng hơn, không có cái gì là sự lựa chọn “cá hay thép”, chỉ có việc chúng ta học lấy những bài học sụp đổ của các nền văn minh xưa để tiếp tục sinh tồn trên “hòn đảo” trái đất biệt lập này. Bởi "Sự tương đồng giữa đảo Phục Sinh và thế giới hiện đại rõ ràng đến rợn người” ông viết. Nếu hàng ngàn người sống trên đảo Phục Sinh với các công cụ chỉ là đá và sức mạnh cơ bắp của mình đã đủ để phá hủy môi trường của họ và do đó phá hủy xã hội của họ, làm thế nào hàng tỷ người với các công cụ kim loại và điện máy lại không thể làm tồi tệ hơn?".
      Có lẽ hình ảnh về sự hoang phế của đảo Phục Sinh trong cuốn sách sẽ gợi chúng ta đến sự kiện cá chết hàng loạt dọc bờ biển bốn tỉnh miền Trung. Và không bài học nào là cũ.
      Tại Đảo Phục sinh thuộc phía Nam Thái Bình Dương của Chile, có những bức tượng đá khổng lồ nổi tiếng thế giới, gọi là Moai, được những người khai hoang Polynesia dựng lên từ khoảng 1000-1100 sau công nguyên. Ở đây có tới “397 tượng đá được tạc đẽo cách điệu hóa hình những thân mình đàn ông không chân, tai dài, đa số có chiều cao từ 4,5 - 6 mét nhưng bức lớn nhất có chiều cao tới 21 mét (cao hơn cả một tòa nhà năm tầng trung bình) và nặng từ 10-270 tấn.” Tượng trên Đảo Phục Sinh Khi nhà thám hiểm Jacob Reggeveen đặt chân lên hòn đảo này lần đầu tiên năm 1772, ông viết: "Ban đầu từ xa chúng tôi thấy đảo Phục Sinh như một đảo cát, lý do bởi chúng tôi tin rằng cát đã phủ lên những thảo nguyên, khiến cỏ bị tàn lụi, làm khô héo hay đốt cháy các loài thực vật khác, bởi bề ngoài khô cằn của hòn đảo khiến người ta có ấn tượng rằng đó là một vùng đất đặc biệt cằn cỗi và nghèo nàn".
      Tuy nhiên tất cả những gì nhà thám hiểm nhìn thấy được chỉ là vết tích của một xã hội sụp đổ. Nguyên nhân của sự sụp đổ này là gì? Trớ trêu thay, những tương đá khổng lồ làm đảo phục sinh nổi tiếng lại chính là lý do làm nó suy tàn. Để di chuyển và dựng được những bước tượng kì vĩ như thế, các bộ tộc, do tranh đua xem ai dựng được những bức tượng to nhất nhằm chứng tỏ sức mạnh của mình, đã chặt đến những cái cây cuối cùng trên đảo, để có thể dùng chúng làm bàn di chuyển.
      Một sự sụp đổ, không phải do núi lửa phun trào, khí hậu khắc nghiệt, dịch bệnh chết người..mà do chính sự ngu xuẩn của con người tạo ra.
      Jared Diamond, tác giả cuốn sách nổi tiếng toàn cầu "Súng, vi trùng và thép" đưa ra những lý giải về lý do tại sao một số nền văn minh lại thất bại trong cuốn sách Sụp đổ. Diamond liệt kê 5 yếu tố dẫn đến sự diệt vong của một số xã hội lịch sử, trong đó phải kế đến như Maya cổ xưa và người Yacatan, người dân đảo Phục Sinh, người Anasazi, vùng Lưỡi Liềm Trù Phú, Angor Wat, Đại Zimbabwe ...bao gồm:
      (1) Tổn hại môi trường.
      (2) Thay đổi khí hậu
      (3) Liên hệ giữa xã hội và các lân bang thù địch.
      (4) Liên hệ với những láng giềng thân thiện.
      (5) Cách đối phó của tập thể về mặt chính trị, kinh tế, xã hội trước những khó khăn xảy ra. Cuốn Collapse: How Societies Choose to Fail or Succeed, xuất bản tại Mỹ năm 2006, tại Việt Nam năm 2015 Trong đó, 4 nhân tố đầu có thể quan trọng hoặc không, đối với từng trường hợp nhưng yếu tố thứ 5, cách phản ứng của xã hội tới các vấn đề môi trường, luôn luôn đóng vai trò cực kì then chốt, qua những bằng chứng mạnh mẽ không chỉ trong quá khứ, mà còn ở các xã hội hiện đại. Trong chương gần cuối của cuốn sách dày gần 800 trang này, Jared Diamond đưa ra một số lý giải tại sao một xã hội lại đưa ra những quyết định để tự tiêu diệt chính sự tồn tại của họ? Hay áp dụng cho trường hợp đang nóng hiện nay, tại sao đến khi cá chết hàng loạt người dân Việt Nam mới bắt đầu suy nghĩ đến lựa chọn "Chọn thép hay chọn tôm cá".
      Tác giả cho rằng có 4 nguyên nhân lớn của việc tự sát tập thể này. Đầu tiên, là các xã hội không thể tiên liệu được vấn đề trước khi nó xuất hiện. Có nhiều lý do cho việc này. Thứ nhất, vì họ chưa từng trải qua vấn đề này, nên họ hoàn toàn không có kinh nghiệm. Lấy ví dụ như việc nhập cư cáo và thỏ của người Anh vào nước Úc những năm 1800, 1 trong những minh chứng tiêu biểu của sự tác động từ các sinh viên ngoại lại lên môi trường bản địa. "Lũ cáo đuổi bắt và tiêu diệt nhiều loài động vật có vú bản địa của Australia trước kia chưa từng biết tới loài cáo, trong khi thỏ ngốn rất nhiều loài thực vật lẽ ra dành để chăn nuôi cừu và gia súc, lấn át những loài thú ăn cỏ bản địa và tàn phá đất đai bằng những chiếc hang của chúng." Đây cũng là lý do mà tại sao khi tới Úc, bạn sẽ bị các nhân viên nhập cư hỏi xem mình có theo bất kì giống cây, động vật lạ nào đề phòng chúng trở thành địch hại khi sinh sôi nảy nở ở môi trường bản địa. Nền văn minh vĩ đại Maya ở Copan cũng không tiên liệu được rằng"phá rừng trên những sườn đồi sẽ khiến đất trên những sườn đồi bị xói mòn xuống đáy thung lũng”.
      Kể cả nhiều khi tiên liệu được, thảm họa vẫn xảy ra, vì chúng ta có xu hướng lãng quên nhiều điều. Ví dụ như "những năm 1950, thành phố Tucson tại Arizona trải qua một đợt hạn hán khắc nghiệt khiến những công dân của thành phố lo ngại và thề sẽ quản lý nguồn nước của mình tốt hơn, nhưng rồi họ cũng sớm quay trở lại cách sống phung phí nước như xây dựng các sân golf và lấy nước tưới cho những khu vườn." Trong trường hợp cá chết hàng loạt ở Hà Tĩnh, liệu những người có trách nhiệm có tiên liệu được trước nạn cá chết mà "có thể" do những chất cực độc được ra biển của nhà máy gang thép kia không? Hay họ cũng lại “quên” mất những thảm họa sinh thái biển có thể đi kèm khi xây dựng những nhà máy có tác động lớn tới môi trường như Nhà máy luyện gang thép Formosa?
      Nguyên nhân lớn thứ hai góp phần tạo ra thất bại của quyết định tập thể là mặc dù vấn đề xuất hiện, mọi người lại không nhận thức được nó. Có 3 tác nhân chính phổ biến mà Diamond vạch ra. Thứ nhất, nguồn gốc của vấn đề rất khó nhận thấy. Ví dụ, việc xác định nguyên nhân các chết ở đại dương rất phức tạp.Đến bây giờ, chúng ta mới chỉ loại bỏ nguyên nhân động đất, tràn dầu, dịch bệnh, môi trường nước gây cá chết hàng loạt, còn theo ông Ông Vũ Tuấn Nhân, thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường cho biết, vẫn chưa xác định được tác nhân gây ra cá chết hàng loạt nhưng không loại trừ do độc chất được thải ra từ đất liền. Nếu chưa xác định vấn đề, thì rất khó để giải quyết nó.
      Tác nhân thứ 2 có thể là những người quản lý sống ở những nơi xa xôi, không sâu sát với thực tế. Lý do mà người dân cao nguyên New Guinea có thể phát triển đến tận bây giờ là bởi tất cả người dân trong thung lũng đều sinh sống trực tiếp tại đây, nên khi có bất gì sự thay đổi nào xảy ra, khả năng cảm nhận vấn đề của họ tốt hơn rất nhiều. Tác nhân thứ 3 và phổ biến nhất là do vấn đề diễn ra rất chậm và tích lũy dần theo thời gian, nên rất khó để nhận biết được khi nào nó thực sự hiện hữu. Ví dụ như trong trường hợp xả thải ra biển bắt đầu từ năm 2015, các hoát chất không tiêu diệt các loài cá ngay tức khắc, mà dần dần tích tụ lại theo năm tháng đến một ngày bùng phát, và “có thể” chúng là nguyên nhân gây ra nạn cá chết hàng loạt hiện nay.
      Nguyên nhân lớn thứ ba của sự sụp đổ là dù tiên liệu được, dù nhận thức được, nhưng các xã hội lại không nỗ lực để tìm cách giải quyết vấn đề đó. Việc này xảy ra do sự xung đột lợi ích giữa các bên, nghĩa là hành động này có thể "tốt cho tôi, xấu cho anh và tất cả những người khác", và hậu quả thì cả xã hội phải gánh chịu. 
      Ví dụ các công dân bang Montana, Mỹ đã phải chịu những hậu quả nặng nề vì chính sách của bang đã tạo động lực để các công ty thu lợi cho mình và quên đi lợi ích của xã hội. Tác giả viết: "Năm 1971, tiểu bang Montana thực tế đã thông qua một đạo luật quy định việc này, nhưng các công ty mỏ phát hiện ra rằng họ có thể khai thác các loại quặng có giá trị và sau đó tuyên bố phá sản thì sẽ không phải trả khoản chi phí làm sạch. Hậu quả là các công dân Montana phải gánh chịu khoản chi phí 500 triệu đô-la làm sạch môi trường và ban lãnh đạo của công ty Khai thác mỏ Mỹ ý thức được rằng pháp luật cho phép họ tiết kiệm tiền cho công ty, và tăng cường lợi ích cá nhân của mình thông qua các khoản tiền lương và thưởng cao, bằng cách gây ra tình trạng hỗn độn rồi để lại gánh nặng cho xã hội giải quyết. "
      Biển là một của chung, và mọi người sẽ cố gắng thu nhận nhiều lợi ích cá nhân nhiều nhất có thể từ nó. Bởi vì, nếu họ có không làm, thì vì quyền lợi và nghĩa vụ không được phân chia rõ ràng, người khác sẽ tranh mất để giành tư lợi. Do "cha chung không ai khóc", tất cả đều cố gắng gặt hái hết mức đến khi không còn gì còn xót lại, và kết quả sự sụp đổ cả môi trường sinh thái và kéo theo sự sụp đổ của xã hội sống phụ thuộc vào nó. Đó là thông điệp xuất hiện liên tục trong bản trường thiên lịch sử này.
      Có một xung đột lợi ích khác xảy ra là giữa những người có quyền quyết định, trong trường hợp này là các lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh với lợi ích của những người còn lại trong xã hội, trong trường hợp này trước hết là ngư dân đánh cá ven biển miền Trung. (Ban quản lý khu kinh tế Vũng Áng đã cấp phép cho Formosa tổng diện tích thực hiện dự án hơn 3.300 ha, bao gồm cả diện tích mặt biển (cảng Sơn Dương), thời gian thuê đất là 70 năm, tiền thuê đất hơn 96 tỷ đồng cho toàn bộ thời gian thuê. Và ống xả xả thải ra biển của Formosa còn được sự cho phép của Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam. Bình quân mỗi ngày Công ty FHS xả khoảng 12.000 m3 nước thải qua đường ống này.)
      Nhìn lại suốt lịch sử thế giới, Diamond viết "việc hành động hay không hành động của những vị vua, những thủ lĩnh và những chính trị gia ích kỷ, chỉ biết quan tâm tới lợi ích của bản thân thường là nguyên nhân khiến xã hội sụp đổ, trong đó có những vị vua Maya, những thủ lĩnh của người Norse ở Greenland và những chính trị gia Rwanda hiện đại đã được thảo luận trong cuốn sách này. Chính do thèm khát quyền lực nên các thủ lĩnh trên đảo Phục Sinh và các vị vua Maya có những hành động khiến hoạt động phá rừng càng thêm trầm trọng chứ không ngăn chặn nó, bởi địa vị và uy tín của họ phụ thuộc vào việc dựng những bức tượng và những đền đài ngày càng lớn hơn so với các đối thủ của mình.”
      Bài học thành công ở những xã hội sống sót là làm sao nhóm thiểu số lãnh đạo không thể tách mình ra khỏi những hậu quả do hành động của họ gây ra. Ví dụ trong trường hợp Hà Lan, hành động quyết liệt của chính phủ trong việc bảo vệ môi trường là"do phần lớn dân chúng, cả những chính trị gia và những thường dân, đều sống trên vùng đất nằm dưới mực nước biển, nơi chỉ có những con đê chắn ngang giữa họ và nguy cơ ngập lụt, nên những quy hoạch đất đai ngớ ngẩn của các chính trị gia có thể cũng gây nguy hiểm cho chính bản thân họ. Ở các tỉnh miền Trung, liệu cá chết thì "bữa ăn" của các nhà lãnh đạo có khác đi chút nào không?
      Ngoài ra, tâm lý phủ nhận cũng tồn tại khi mọi người không cố gắng chịu bắt tay vào giải quyết vấn đề mà vẫn cố tranh bua rằng mình không sai. Diamond có kể một ví dụ rất hay như sau: "Hãy xem xét ví dụ về một lưu vực sông nhỏ nằm dưới một con đập cao, nếu con đập đó vỡ, nước lụt sẽ nhấn chìm và cuốn trôi tất cả người dân trong thung lũng xuống vùng hạ lưu xa xôi. Khi các nhà điều tra xã hội hỏi những người sống dưới chân đập rằng họ có lo lắng con đập sẽ vỡ không, thì sẽ là bình thường khi những người sống càng xa đập thì càng ít lo lắng so với những người sống gần đập. Nhưng điều đáng ngạc nhiên là, những người dân sống cách đập tới vài kilômét thì lại sợ vỡ đập nhiều nhất, những người càng sống gần đập, càng ít sợ nguy cơ vỡ đập! Có nghĩa là, những người sống ngay dưới đập, và có nhiều nguy cơ bị nhấn chìm nhất nếu vỡ đập lại tỏ ra chẳng hề lo sợ. Đó chính là hiện tượng tâm lý phủ nhận: cách duy nhất để bảo vệ sự tỉnh táo của con người khi hằng ngày phải nhìn vào đập là phủ nhận khả năng nó có thể bị vỡ. Mặc dù tâm lý phủ nhận là một hiện tượng tâm lý cá nhân rõ ràng nhưng dường như nó cũng áp dụng với tâm lý tập thể." 
      Ví dụ như trong trường hợp này, sau 11 ngày xảy ra hiện tượng cá chết hàng loạt, ông Hoàng Dương Tùng, phó tổng cục trưởng Tổng cục Môi trường thuộc bộ Tài nguyên Môi trường, mới xuất hiện và phán: “Cá chết là có nguyên nhân, chứ không phải tự nhiên mà chết. Tuy nhiên, việc xác định nguyên nhân cá chết trên biển là rất phức tạp… Ở đại dương, cá chết có thể là do sức ép của âm thanh, sóng, động đất…”
      Hay như tại "tại Thiên Tân (Trung Quốc) hồi tháng 8-2015, sau thảm họa nổ nhà kho chứa hóa chất khiến 114 người thiệt mạng, người dân phát hiện hàng ngàn con cá chết trắng cả bờ sông Hải Hà chảy qua TP Thiên Tân." Cựu lãnh đạo Trung tâm Giám sát môi trường Thiên Tân, cho biết rằng: "cho biết nước sông Hải Hà không có nồng độ xyanua ở mức độc hại. Ông thay vào đó khẳng định cá chết là do sông… ô nhiễm từ trước đến nay, cộng với nhiệt độ cao mùa hè khiến mức ôxy giảm mạnh."
      Thật khó để nhận lỗi khi mình sẽ phải là người chịu trách nhiệm chính thức!
      Nguyên nhân lớn thứ 4 của sự thất bại về chuyện các xã hội tự đào hố chôn mình do là họ đã cố gắng giải quyết, nhưng lại không thành công. Rừng đã chặt hết, đất đã bạc màu, đê đỡ vỡ, nước đã nhiễm độc quá nặng, cá đã chết hàng loạt, mọi vấn đề đã nằm ngoài khả năng giải quyết, và xã hội chỉ chờ đến ngày sụp đổ. 
      Điển hình như trường hợp ở Nhật Bản với cơn ác mộng mang tên "hội chứng Minamata." Bất chấp những cảnh báo từ người dân và các nhà bảo vệ môi trường, chính phủ đã để mặc "nhà máy sản xuất acetaldehyde của Tập đoàn Chisso tại thị trấn này đã đổ thải trái phép gần 27 tấn chất metyl thủy ngân không qua xử lý vào vịnh Minamata. Lượng hóa chất khổng lồ này đã tích tụ trong sò và cá của vùng vịnh, đầu độc người dân Nhật Bản. Năm 2001, có khoảng 1.700 trong số 2.200 người bị chết vì bị ảnh hưởng bởi độc chất từ nhà máy hóa chất ở miền Nam Nhật Bản, là do bị ngộ độc vì ăn cá ở địa phương. Sau hơn 50 năm dai dẳng, tòa án Nhật Bản vẫn còn đang phải thụ lý nhiều vụ kiện bồi thường liên quan đến bệnh Minamata, theo Japan Times."
      Tựu chung, Diamond đã xác định ra bốn lý do chính mà xã hội có thể đưa ra những quyết định tại hại. 
      Thứ nhất, họ không tiên liệu trước được vấn đề. 
      Thứ hai, đến khi vấn đề xuất hiện, họ cũng không biết. 
      Thứ ba, đến khi biết được vấn đề, họ cũng không cố gắng giải quyết vì mâu thuẫn lợi ích.
      Và thứ tư, khi mọi chuyện đã quá muộn, họ muốn cũng không thể hoặc việc giải quyết sẽ quá tốn kém.
      Kết thúc chương 14 của cuốn sách Sụp đổ, Diamond vẫn đặt hi vọng vào những nhà lãnh đạo tài ba, bên cạnh những nhà lãnh đạo ấu trĩ đã đưa xã hội của mình đến sụp đổ.
      Ông viết: "Những lãnh đạo như vậy thường phải đối mặt với những lời chỉ trích hay nhạo báng bởi họ hành động trước khi mọi người nhận thấy sự cần thiết của những hành động đó. Nhưng cũng còn nhiều nhà lãnh đạo can đảm, sáng suốt và mạnh mẽ như vậy xứng đáng để chúng ta ngưỡng mộ. Họ là những tướng quân của Tokugawa đã chặn đứng tình trạng phá rừng từ rất lâu trước khi chúng trở thành thảm họa như đảo Phục Sinh; Joaquín Balaguer, (cho dù vì bất kỳ động cơ nào) đã ủng hộ mạnh mẽ các biện pháp bảo vệ môi trường ở phía đông bán đảo Hispaniola, phần cộng hòa Dominica, trong khi những đồng nhiệm ở phía tây Haiti không làm được như vậy; những thủ lĩnh người Tikopia chịu trách nhiệm trước quyết định diệt trừ loài lợn gây hại cho môi trường trên đảo, mặc dù lợn là loài vật được yêu quý tại Melenesia; và giới lãnh đạo Trung Quốc áp dụng chính sách kế hoạch gia đình trước khi dân số Trung Quốc trở nên quá đông và có thể trở thành thảm họa dân số như ở Rwanda. Những nhà lãnh đạo đáng khâm phục đó còn bao gồm Thủ tướng Đức Konrad Adenauer và những lãnh đạo Tây âu khác quyết định hy sinh lợi ích của đất nước để thống nhất châu âu thành một Cộng đồng Kinh tế châu âu, với mục tiêu chính là giảm khả năng gây ra những cuộc chiến tranh khác ở châu Âu. "
      Từ những bài học đó, với Việt Nam, giải pháp khả dĩ nhất, có lẽ như Diamond nói về các xã hội cổ xưa:“người lãnh đạo phải dũng cảm nhận biết được đâu là vấn đề đang phát sinh hay chỉ là một vấn đề tiềm tàng, và áp dụng những biện pháp mạnh mẽ để giải quyết vấn đề trước khi nó trở thành một cuộc khủng hoảng dễ bùng nổ."  
      * Bài viết thuộc bản quyền của Read Station, mọi trích dẫn và chia sẻ vui lòng dẫn nguồn trực tiếp.   (Read Station)